Skip to main content

Η σημασία της οφθαλμοκίνησης στην ανάγνωση

Η σημασία της οφθαλμοκίνησης στην ανάγνωση

Η ανάγνωση είναι μια σύνθετη λειτουργία. Απαιτεί ένα καλά εστιασμένο είδωλο στον αμφιβληστροειδή και ακέραιο οπτικό νεύρο για την πρώιμη επεξεργασία του. Στον οπτικό φλοιό πραγματοποιείται η ανάλυση της πληροφορίας, πρώτα όσο αφορά την αναγνώριση των χαρακτήρων και των λέξεων και στη συνέχεια την κατανόηση του νοήματος. Την ίδια στιγμή, ο αισθητικοκινητικός συντονισμός εξασφαλίζει τις απαραίτητες οφθαλμικές κινήσεις (σακκαδικές και προσηλώσεις) που κινούν τα μάτια από λέξη σε λέξη. Η ταχύτητα ανάγνωσης επιβραδύνεται όταν το είδωλο στον αμφιβληστροειδή είναι θολό, αλλά και όταν η κατανόηση είναι δύσκολη. Ως εκ τούτου, η ταχύτητα ανάγνωσης επηρεάζεται από οπτικο-κινητικούς και ανώτερους γνωσιακούς / μαθησιακούς παράγοντες.

 

Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αξιολόγησης της αντιληπτικής συμπεριφοράς κατά την ανάγνωση είναι η καταγραφή και η ανάλυση των οφθαλμικών κινήσεων. Η απόδοση της ανάγνωσης επηρεάζεται άμεσα από τον βαθμό με τον οποίο οι δύο οφθαλμοί συνεργάζονται μεταξύ τους ώστε το άτομο να αποκομίσει την βέλτιστη, από άποψη χρόνου και επεξεργασίας, πληροφορία. Κατά την διαδικασία της ανάγνωσης οι οφθαλμοί κάνουν μια συνδυασμένη ακολουθία σύντομων προσηλώσεων και μικρών γρήγορων-σακκαδικών κινήσεων στο σύντομο μεσοδιάστημα μεταξύ των προσηλώσεων οι οποίες οδηγούν με ακρίβεια το βλέμμα ώστε η οπτική πληροφορία να προβάλλεται στο κεντρικό οπτικό πεδίο, εξασφαλίζοντας λεπτομερή επεξεργασία. 

 

 

 

Ανιχνευτής οφθαλμικών κινήσεων (eyetracker)

 

Ο οφθαλμοκινητικός συντονισμός αναπτύσσεται σχεδόν παράλληλα με την ικανότητα ανάγνωσης, όσον αφορά την ταχύτητα και την ακρίβεια, καθώς το παιδί εξελίσσεται από έναν αρχάριο σε έναν ικανό αναγνώστη κατά την «ενηλικίωση». Για έμπειρους αναγνώστες, η μέση σακκαδική κίνηση έχει εύρος 7-9 γράμματα και η μέση διάρκεια κάθε προσήλωσης είναι περίπου 200-250 ms. Οι λιγότερο έμπειροι αναγνώστες (π.χ. τα μικρά παιδιά) και τα άτομα με μαθησιακές δυσκολίες, διάσπαση προσοχής ή έλλειψη συγκέντρωσης παρουσιάζουν συνήθως χρόνους προσήλωσης μεγαλύτερης διάρκειας και σακκαδικές κινήσεις μικρότερου εύρους.

 

Το εργαστήριο ψυχοφυσικής της όρασης διαθέτει από το 2005 τον κατάλληλο εξοπλισμό (συμπεριλαμβανομένου ενός ανιχνευτή οφθαλμικών κινήσεων, Eyelink II, SR Research) για την καταγραφή των οφθαλμικών κινήσεων σε διάφορα ερευνητικά πρωτόκολλα, όπως για παράδειγμα στους νευρωνικούς μηχανισμούς που εμπλέκονται στην σταθερότητα της προσήλωσης (eye fixation), στο πλεονέκτημα που προσδίδει η διόφθαλμη παρατήρηση και στην επίδραση του στρες και του άγχους. Από το 2013 διεκπεραιώνονται πρωτόκολλα που αφορούν τις οφθαλμικές κινήσεις κατά την ανάγνωση, με απώτερο σκοπό την έγκαιρη και ακριβή διάγνωση παθήσεων που προσβάλλουν την ομαλή διεκπεραίωση της ανάγνωσης. Mάλιστα, πολύ πρόσφατα το εργαστήριο έλαβε χρηματοδότηση από τη  Novartis στα πλαίσια των "investigator awards" για τη διερεύνηση της απόδοσης ανάγνωσης σε ασθενείς με εκφυλίσεις της ωχράς ("A new method, based on eye movement analysis when reading, to evaluate the effectiveness of therapeutic intervention in VEGF-related maculopathy) ενώ συνεργάζεται παράλληλα και με το VIROS (Vienna Institute for Research in Ocular Surgery) στη Βιέννη σε μία αντίστοιχη κλινική μελέτη σε ψευδοφακικούς ασθενείς.

 

Επίσης, μέσω της καταγραφής των οφθαλμικών κινήσεων είναι εφικτή η αξιολόγηση των διαφόρων προγραμμάτων “θεραπείας” (vision therapy / vision training) που εφαρμόζονται σήμερα στην αντιμετώπιση της αμβλυωπίας και διόφθαλμων διαταραχών της όρασης.

 

Σχετικές Δημοσιεύσεις (publication, peer-reviewed conference abstracts)

 

Plainis S, Ktistakis E, Moschandreas J, Tsilimbaris MK (2017). Reading performance: can we improve test-retest repeatability using eye movement analysis?  15th Aegean Retina Meeting, 3-5 July, Santorini (abstract).

 

Gleni A, Ktistakis E, Tsilimbaris MK, Simos P, Trauzettel-Klosinski S, Plainis S (2017). Development of standardized IReST texts in Greek for evaluation of reading performance.  15th Aegean Retina Meeting, 3-5 July, Santorini (abstract).

 

 

Ktistakis E, Tsilimbaris MK, Plainis S (2017). A new method, based on eye movement analysis to evaluate reading performance in patients with AMD. 15th Aegean Retina Meeting, 3-5 July, Santorini (abstract).

 

 

Πλαΐνης Σ, Κτιστάκης E, Γλένη A, Σίμος Π, Τσιλιμπάρης ΜΚ (2017). Αξιολογώντας τη λειτουργική όραση: η σημασία της ανάγνωσης. Σύγχρονη Οπτική. Τεύχος 8, 38-39 (pdf)

 

 

Ktistakis E, Simos P, Tsilimbaris MK, Plainis S. (2017) Evaluating reading performance using eye-movement analysis: clinical cases of AMD and amblyopia. 12th Greek Vitreo Retinal Convention, 12-14 January, Athens (abstract)

 

Ktistakis E, Pratt M, Vrettos I, Tsilimbaris MK, Simos P, Plainis S (2016) Effects of emotional arousal on eye movement-based reading performance. 11th Greek Vitreo Retinal Convention, 14-16 January, Athens (abstract)

 

Plainis S, Ktistakis E, Vrettos I, Tsilimbaris MK, Pallikaris IG (2015) Eye fixations in reading: effects of luminance, contrast and print size. Proceedings of the 7th annual conference of European Academy of Optometry and Optics, p69. (peer-reviewed abstract)

 

Ktistakis E, Vrettos I, Tsilimbaris MK, Pallikaris IG, Plainis S (2014) Eye fixations in reading: a new technique for evaluating visual performance. Aegean Cornea XII, 13-15 June 2014, Santorini, Greece. (abstract)

 

Plainis S, Mitropoulou M, Anastasakis A, Tsilimbaris MK, Pallikaris IG, Colenbrander A (2012). Effect of blur on reading performance: monocular vs. binocular vision. Proceedings of the 4th annual conference of European Academy of Optometry and Optics. (poster)

 

Laretzaki G*, Plainis S*, Vrettos I, Chrisoulakis A, Pallikaris IG, Bitsios P (2011). Threat and trait anxiety affect stability of gaze fixation. Biological Psychology, 86(3): 330-336 

 

Laretzaki J, Plainis S, Vrettos I, Pallikaris I and Bitsios P (2009). Threat and anxiety affects stability of ocular fixation. Frontiers in Behavioral Neuroscience. Conference Abstract: 41st European Brain and Behaviour Society Meeting. doi: 10.3389/conf.neuro.08.2009.09.209

 

Plainis S, Vrettos I, Pallikaris IG (2007) Structure and function of the gaze system. Greek Annals of Ophthalmology. 17: 45-52

 

Pallikaris A, Vrettos I, Plainis S (2006) The influence of size and contrast on active eye fixation performance under monocular and binocular viewing conditions. 3rd European meeting in Physiological Optics, 7-9 September 2006, London. (peer-reviewed abstract)